De eerste schep beslag ging om tien over twee de olie in, en nog geen minuut later hing de buurvrouw over de balkonafscheiding. ‘Ik zag rook,’ zei ze, ‘en ik dacht: dat is óf brand, óf oliebollen.’ Het waren oliebollen. Wat zij zag, was de damp van de hete olie in de koude lucht, en van een afstand leek het inderdaad alsof ons balkon in de fik stond.
Vorige maand schreef ik nog dat we de buren in ons appartement nooit zien. Dat klopt niet meer helemaal. Ze heet Ineke, ze woont hier al langer dan wij, en ze is met zes oliebollen in een theedoek weer naar binnen gegaan.
Waarom buiten, en waarom op tweede kerstdag
Vorig jaar hebben we binnen gebakken. Ons appartement heeft een open keuken, en de bank, de gordijnen en Brams lievelingstrui roken tot half januari naar snackbar. Dit jaar dus naar buiten.
Ons balkon is twee bij vier meter, en daar paste precies een klaptafel met de frituurpan erop. De balkondeur bleef dicht, zodat Moos zich er niet mee kon bemoeien. Hij heeft de hele middag met zijn neus tegen het glas gezeten. Het beslag maakten we binnen, want dat moet warm staan om te rijzen.
En waarom niet gewoon op oudejaarsdag? Bram heeft oudejaarsnacht een nachtdienst. Oliebollen bakken zonder hem voelde niet goed, dus werd het tweede kerstdag. Het was een graad of vier, grijs, met af en toe een windvlaag over de balkonrand.
Ons recept, met een kilo bloem
Het recept komt van mijn moeder in Kampen, die het ooit van een pak bloem heeft overgeschreven en sindsdien elk jaar een beetje aanpast. Dit is onze versie:
- 1 kg bloem
- 1 liter lauwwarme melk
- 2 zakjes gedroogde gist (14 gram)
- 2 eetlepels suiker en 1 eetlepel zout
- 2 eieren
- 500 gram krenten en rozijnen, een uur geweekt in warm water
- 2 zure appels, in kleine blokjes
- frituurolie, verhit tot 180 °C
Melk, gist en suiker samen, dan de bloem, het zout en de eieren erdoor en kneden tot je een glad, plakkerig beslag hebt. Krenten, rozijnen en appel erdoor, goed uitgelekt. Afdekken met een theedoek en een uur laten rijzen op een warme plek; bij ons is dat naast de verwarming in de slaapkamer. Daarna met een ijsschep die je steeds even in de olie doopt bolletjes in de pan laten glijden, vier à vijf minuten bakken en halverwege omdraaien. Uit een kilo bloem haalden we er 46.
Wat er misging
Eerst het eerlijke deel. De eerste lading was van buiten prachtig bruin en van binnen rauw. Mijn schep was te vol en de olie was nog lang geen 180 °C. De thermostaat van onze pan liegt, en bij vier graden buiten koelt de olie ook nog eens veel sneller af zodra er koud beslag in gaat. Met kleinere bollen, maar vier tegelijk en elke keer even wachten tot de olie weer op temperatuur was, ging het goed.
Verder: de rozijnen die niet in het beslag wilden blijven, vielen los in de olie en werden kleine zwarte steentjes. De verlengkabel hadden we wel helemaal afgerold, dat heeft mijn vader me ooit ingeprent, maar hij lag dwars over de drempel. Ik ben er twee keer bijna over gestruikeld met een schaal hete oliebollen. Volgend jaar gaat hij langs de muur.
De olie heeft buiten tot de volgende ochtend staan afkoelen en is daarna terug in de fles gegaan, op weg naar het inzamelpunt. Het balkon ruikt nog een beetje, het appartement niet. Dat was het hele doel.
In de vriezer liggen er nu nog veertien. Bram heeft ze geteld en er een briefje op geplakt met zijn naam en ‘1 januari, 7.30 uur’ erop.
